اشتراک گذاری در twitter
اشتراک گذاری در whatsapp
اشتراک گذاری در telegram

صدای سیلاب در دیار کم آب

هر چند سیلاب اخیر مشکلات عدیده ای برای هم وطنانمان در استان سیستان و بلوچستان ایجاد کرده که لازمه توجه و رسیدگی را نمایان و محرز نموده است امّا در بیست سال گذشته صدمات هر ساله خشکسالی و کم آبی نیز وخیم و شایسته توجه و رسیدگی بوده است.

استان سیستان و بلوچستان از نظر نزولات جوی با متوسط دراز مدت ۱۰۰ میلی متر در سال، از لحاظ آب بعد از استان یزد فقیرترین استان کشور محسوب می شود به همین جهت در همیشه تاریخ به رودخانه هیرمند به عنوان بزرگترین رودخانه مشترک بین ایران و افغانستان وابسته بوده است. حوضه رودخانه هیرمند در فضای سرزمینی دو کشور ایران و افغانستان قرار گرفته ولی سرچشمه آن و ۹۵ درصد مسیر این رودخانه در افغانستان می باشد، لذا این کشور را نسبت به ایران در موضع بالادستی قرار داده و این کشور با استفاده از این مزیت، استان سیستان و بلوچستان ما را از آب هیرمند محروم ساخته است. کشور ما نیز از مزیت اشتراکات فرهنگی و تعاملات هیدروپلیتیک با افغانستان تا کنون نتوانسته استفاده مفید نموده و سهم متناسبی از آب هیرمند دریافت نماید به طوری که در ۱۵۰ سال گذشته سهم ایران از آب این رودخانه از ۳۴۰۰ (سه هزار و چهارصد) میلیون مترمکعب در سال (قرار داد حکمیت گلد اسمیت در سال ۱۲۵۱) به ۸۲۰ میلیون مترمکعب در سال (پروتکل هیرمند در سال ۱۳۵۱) یعنی یک چهارم کاهش یافت و اکنون سالهاست بدون هیچ توافقی به نزدیک صفر رسیده است. لذا در سالهای اخیر استان سیستان و بلوچستان هم زمان دچار خشکی هیدرولوژیکی و خشکی انسان ساز بوده است. و در نتیجه خسارات مادی و زیست محیطی فراوانی (از جمله خشکی تالاب هامون) به این استان وارد شده است.
بارشهای حد فاصل ۲۰ الی ۲۳ دی ماه سیستان و بلوچستان که در حدود ۲۰ سال گذشته از خشکی هیدرولوژیکی و انسان ساز رنج برده است علی رغم صدمات و خسارات وارده، فرصت تنفسی به این دیار خشک داد و زمین بیش از حد تشنه این دیار را سیراب کرد تا آلام زیست محیطی گذشته اندکی تسکین یابند. متوسط بارشهای سال آبی فعلی در این استان تا کنون به ۱۱۲ میلی متر رسیده است که حدود ۲٫۶ (دو و شش دهم) برابر متوسط دراز مدت همین بازه زمانی از فصل آبی است. از قِبل این آورد، از پنج مخزن ذخیره ای استان، چهار مخزن کاملاً پُر شده و سرریز کرده اند و ظرفیت یک مخزن دیگر (ماشکید علیا) به ۶۰ درصد رسیده است. چاه نیمه های زابل نیز تا ۶۰ درصد حجم خود آب ذخیره کرده اند و تالاب هامون بلاخره رنگ آب را دید و زندگی به آن بازگشت.
هر چند سیلاب اخیر مشکلات عدیده ای برای هم وطنانمان در استان سیستان و بلوچستان ایجاد کرده که لازمه توجه و رسیدگی را نمایان و محرز نموده است امّا در بیست سال گذشته صدمات هر ساله خشکسالی و کم آبی نیز وخیم و شایسته توجه و رسیدگی بوده است.
نکته دیگری که باید مورد توجه قرار گیرد اینکه خشکسالی و سیل از پدیده های معمول هیدرولوژیکی هر منطقه محسوب می شوند که طی دوره های درازمدت ثبت پدیده¬های اقلیمی (۵۰ تا ۱۰۰ساله) تا قبل از این با بکارگیری علم آمار برای هر منطقه تقریباً شناخته شده بودند. این فرآیندهای هیدرولوژیکی تقریباً شناخته شده، در سالهای اخیر تحت تاثیر پدیده جدیدی به نام تغییر اقلیم قرار گرفته و شناخت قبلی ما از فرآیندهای هیدرولوژیکی هر منطقه را برهم زده است. به عبارت دیگر خشکسالی مفرط و سیل های مهیب هر دو، احتمالاً دو روی یک سکه اند به نام تغییر اقلیم. تغییر اقلیم فارغ از فاکتورهای موثر بر آن، سبب گرم شدن کره زمین شده است و همین مسئله سبب شده تا بر سایر پارامترهای اقلیمی( از جمله بارش¬ها) و پارامترهای تقریباً غیراقلیمی (مانند بیماریها و امراض) اثر گذاشته و کره زمین را با چالش¬های جدیدی مواجه نماید. گسترش پدیده جت استریم های قطبی به کشورمان (که در بهار گذشته سبب سیل در چند استان کشور شد) خود یکی از اثرات این تغییر اقلیم ارزیابی شده است. در هر صورت در خصوص اثر تغییر اقلیم بر پارامترهای هیدرولوژیکی خصوصاً پارامترهای حدی فعلاً نمی توان اظهارنظر نسبتاً دقیقی انجام داد زیرا نه دوره های آماری خوبی در اختیار می باشد و نه پارامتر اصلی تغییر اقلیم که همانا درجه حرارت متوسط هر منطقه است پایدار شده است. با استخراج تغییرات متاثر از تغییر اقلیم بسیاری از مبانی طراحی های سازه های مرتبط با اقلیم دچار تغییر خواهند شد. پارامترهای اندکی که تاکنون از تغییر اقلیم در کشورمان به اثبات رسیده و می-توان بر آنها تکیه کرد به قرار زیر می باشند:
الف: فارغ از تغییرات متفاوت “تغییر اقلیم” بر مقدار بارش مناطق مختلف کشور، به صورت سرجمع مقدار متوسط بارش های دراز مدت کشور کاهش یافته و یا خواهد شد.
ب: پارامترهای حدی هیدرولوژیکی حادتر جلوه گر خواهند شد. بدین معنی که خشکسالی ها مفرط و سیلابها مهیب ظاهر می شوند.
ج: پیش بینی ها حاکی از آن است که در مناطق شمالغرب، غرب و جنوبغرب کشورمان نسبت به میانگین دراز مدت شاهد کاهش بارش و در مناطق شرق، جنوب شرق و مرکزی شاهد افزایش بارش سالیانه خواهیم بود.
بنابراین امیدوارم از نتیجه تغییر اقلیم بند جیم برای استان سیستان و بلوچستان محقق شود، هر چند ممکن است بصورت سیلاب اخیر بخواهد دردسر ساز شود، زیرا ثمره نهایی آن زندگی و شادابی است و تطبیق شرایط زندگی با آن به مراتب ساده تر از خشکسالی است که بی صداست امّا نابود کننده.
به طور کلی در بخش تاثیر تغییر اقلیم بر نزولات جوی کشور، علی رغم اینکه هنوز پارامترهای مورد نیاز برای تصمیم دقیق به خوبی شناخته نشده¬اند اما همین سه سیگنال برشمرده فوق باید در سطح مدیریت کلان کشور دستمایه تصمیم سازی بخش آب کشور و زیر مجموعه های مدیریتی وزارت کشور قرار گیرند، تا در سطوح کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت برنامه ریزی های معمول را متناسب با شرایط حدودی شناخته شده تغییر داده و صدمات ناشی از شرایط جدید را بر مردم و سرمایه های کشور کاهش دهند.
در نگاه کلی کارهایی که با لحاظ تغییر اقلیم می توانند مدنظر قرار گیرند به شرح زیر می¬باشند:
۱- افزایش شدت بارش های نازل شده در سطح شهرها و روستاها مشکل دفع آبهای سطحی را نمودار کرده و در نتیجه سبب مشکلات آبگرفتگی و بهداشتی شده است. لذا در سیستم دفع آبهای سطحی مناطق مسکونی با روشهای مهندسی باید تغییرات جدی ایجاد گردد (چنانچه در وقایع بارندگی های اخیر خوزستان و سیستان و بلوچستان ملاحظه شد) تا معضل آبگرفتگی مناطق مسکونی تخفیف یابد.
۲- همانگونه که سیلاب اخیر سیستان و بلوچستان نشان داد مناطق شرقی و مرکزی کشور با توجه به افزایش بارشها ممکن است شرایط سیلابی بیشتری را تجربه نمایند. لذا با توجه به فقر این مناطق از جهت منابع آب و مشکلات زیست محیطی فراوان، باید برای استفاده مفید از حجم آب جدید جهت حل مشکلات زیست محیطی با تمهیدات سازه ای و غیر سازه ای فکری اندیشید تا ضمن جلوگیری از قسمت ویرانگری سیلاب، از آن استفاده مفید نمود.
۳- با توجه به بالارفتن احتمال خشکسالی های مفرط در سیکل هیدرولوژیکی کشور، برنامه ریزی در منابع آب و استفاده از آبهای ذخیره شده باید از شرایط مدیریت و تنظیم سالیانه به حداقل مدیریت و تنظیم دو و یا سه ساله تغییر نماید تا بتوان از ذخیره آب سالهای تر به مدیریت آب در سالهای خشک بهره برداری مفید نمود.
۴- با توجه به اینکه به صورت سرجمع مقدار متوسط بارش ها در کشور کاهش خواهند داشت لذا نباید بر مصرف بیشتر آب در کشور دامن زد و حتی باید با مدیریت بهتر آن (خصوصاً در بخش کشاورزی) مقدار مصرف آب کاهش یابد تا مشکلات زیست محیطی انسان ساز سالهای گذشته فرصت ترمیم یابند.

Facebook
Twitter
WhatsApp
Telegram
Facebook

مطالب مرتبط

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

آخرین اخبار

کاوش پلاس

محدودیت ها را اعمال کنید قبل از آنکه شیوع ویروس همه گیر شود و نتوان کاری کرد
صدای ناقوس مرگ کرونا دوباره در خوزستان در حال به صدا در آمدن است؛

محدودیت ها را اعمال کنید قبل از آنکه شیوع ویروس همه گیر شود و نتوان کاری کرد

پربازدیدهای یک ماه گذشته